آلبرت بندورا (Albert Bandura) یکی از تأثیرگذارترین روانشناسان قرن بیستم و بیستویکم است که نقش اساسی در تغییر نگاه علمی به یادگیری و رشد انسان داشت. او در ۴ دسامبر ۱۹۲۵ در کانادا متولد شد و بخش عمده زندگی علمی خود را در دانشگاه استنفورد گذراند؛ جایی که بیش از پنج دهه به تدریس و پژوهش پرداخت.
در دورانی که رفتارگرایی بر روانشناسی حاکم بود و انسان بیشتر موجودی واکنشی تلقی میشد، بندورا نشان داد که انسان موجودی فعال، اندیشمند و انتخابگر است. حاصل این نگاه، شکلگیری نظریه یادگیری اجتماعی بود؛ نظریهای که بیان میکند انسانها تنها از طریق پاداش و تنبیه یاد نمیگیرند، بلکه با مشاهده رفتار دیگران، تفکر درباره پیامدها و الگوبرداری آگاهانه رفتار خود را شکل میدهند.
آزمایش معروف عروسک بوبو یکی از شواهد کلیدی این نظریه است. در این پژوهش، کودکان پس از مشاهده رفتار بزرگسالان، همان الگوهای رفتاری را تکرار کردند؛ حتی بدون دریافت تشویق یا تنبیه. این یافته علمی، پیام روشنی داشت:
کودکان بیش از آنچه به آنها گفته میشود، از آنچه میبینند میآموزند.
خودکارآمدی و نقش آن در تربیت کودک از نگاه علم
مهمترین مفهوم معرفیشده توسط بندورا، خودکارآمدی (Self-Efficacy) است. خودکارآمدی به معنای باور فرد به توانایی خود برای انجام موفق یک کار مشخص است. این مفهوم با اعتمادبهنفس کلی تفاوت دارد و برخلاف تصور رایج، ذاتی نیست و میتواند در طول زندگی ساخته و تقویت شود.
از نگاه بندورا، کودکی که باور دارد «میتواند تلاش کند و موفق شود»، در آینده:
-
انعطافپذیرتر است
-
در برابر شکست مقاومتر عمل میکند
-
مسئولیتپذیری بیشتری دارد
-
اضطراب کمتری در مواجهه با چالشها تجربه میکند
نقش والدین، بهویژه مادران، در شکلگیری خودکارآمدی بسیار کلیدی است. بندورا نشان داد که این باور از چهار مسیر اصلی تقویت میشود: تجربه موفقیت، مشاهده الگوهای رفتاری سالم، تشویق واقعبینانه و مدیریت صحیح هیجانات. به بیان ساده، مادری که اجازه میدهد کودک تلاش کند، اشتباه کند و دوباره برخیزد، در حال ساختن پایههای سلامت روان آینده اوست.
از نظر جایگاه علمی، آلبرت بندورا یکی از پراستنادترین روانشناسان تاریخ است و نظریات او همچنان در روانشناسی تربیتی، روانشناسی کودک، آموزشوپرورش و حتی روانشناسی سلامت بهطور گسترده استفاده میشوند. مفاهیم او نهتنها رد نشدهاند، بلکه با پژوهشهای جدید بارها تأیید و توسعه یافتهاند.
جمعبندی
آلبرت بندورا با تکیه بر پژوهشهای تجربی نشان داد که انسانها قربانی شرایط نیستند، بلکه میتوانند با یادگیری، مشاهده و باور به تواناییهای خود رشد کنند. دیدگاه او به والدین یادآوری میکند که تربیت سالم، از رفتار روزمره آغاز میشود نه از توصیههای کلیشهای.
در دنیای امروز، نظریات بندورا همچنان یکی از علمیترین و کاربردیترین پایهها برای فهم رشد کودک و تقویت اعتمادبهنفس محسوب میشوند.
https://wp.me/pbzq3X-2UO
