نگاه ما به زندگی مهم است. این نگاه به ما میگوید چه نوع انسانی میتوانیم باشیم، و چه نوع زندگی ای را تجربه کنیم. این نگاه، ریشه در ارزشهای ما دارد. ارزشها چارچوبی هستند که به زندگی معنا میدهند و مسیر تصمیمها، اهداف زندگی و رفتارهای ما را مشخص میکنند. از اینرو، ارتباط بسیار عمیق و بنیادین میان ارزش های فردی و سطح به زیستی و سلامت روان ما وجود دارد.
ارزشها چیستند و چرا برای سلامت روان اهمیت دارند؟
ارزشها بهعنوان قطبنمای درونی زندگی
ارزشها باورهای عمیق و پایداری هستند که نشان میدهند چه چیزهایی در زندگی برای ما مهم، درست و معنادارند. ارزش های اصلی هر فرد مانند یک قطب نمای درونی عمل میکنند و در مسیر رسیدن به اهداف زندگی، جهت حرکت را مشخص میسازند. زمانی که فرد ارزش های خود را بشناسد و بداند چه چیزی برایش ارزشمند است، تصمیمگیریها شفافتر و مسیر زندگی هدفمندتر میشود.
ارتباط سلامت و بهزیستی با ارزش های پایدار
زندگی هماهنگ با ارزشهای پایدار، احساس معنا، خودپذیری و رضایت درونی را تقویت میکند. فردی که اهداف رشدی خود را در راستای ارزش های پربار مانند صداقت، همواره آموختن، آگاهی و حفظ خانواده بنا و زندگی میکند، معمولا عزت نفس بالاتری دارد، استرس کمتری تجربه میکند و از ثبات عاطفی بیشتری برخوردار است؛ ثباتی که یکی از پایههای سلامت روان ما محسوب میشود.
چگونه ارزشها به بهزیستی روانی کمک میکنند؟
ارزشها از دو مسیر اصلی بر توانایی ما برای حفظ سلامت و بهزیستی اثر میگذارند:
- با شناخت و شناسایی ارزشهای خود میتوانید بهزیستیتان را ارتقا دهید.
همراستایی اهداف زندگی با ارزشهای فردی
زمانی که اهداف زندگی و رفتارهای نمایان ما در راستای ارزشهای پربار مانند صداقت، روراستی، همواره آموختن و آگاهی باشد، الگوی ثابت شخصیت در رفتار ما به روشنی نمایان است و حرکت زندگی در مسیر شکوفایی خواهد بود.
وقتی اهداف زندگی با ارزشها همسو نیستند چه اتفاقی میافتد؟
در حالیکه حرکت در مسیر رسیدن به اهداف فردی که با ارزشهای نامتجانس و شرم آور همسو هستند، احساس ناراحتی، تعارض درونی و فرسودگی روانی را افزایش میدهد، زیرا این ارزشها هستند که به اهداف زندگی معنا میدهند. نادیده گرفتن ارزشهای پربار، بهتدریج باعث ایجاد شکاف میان آنچه هستیم و آنچه انجام میدهیم میشود. این شکاف میتواند به احساس پوچی، کم رونق بودن زندگی و نارضایتی مزمن، خشم پنهان و کاهش سلامت روان منجر شود.
مثالهای واقعی از ناهماهنگی ارزشها در زندگی خانوادگی
حتما چنین ادعاهایی را توسط والدین شنیده اید: “من برای خوشبختی خانواده مجبور به مهاجرت و رها کردن آنها برای سالها شدم” یا ” من ۲۴ ساعته کار میکنم تا زندگی بهتری برای خانوادهام فراهم کنم!”
والدینی که برای کسب درآمد بیشتر یا مهاجرت، خانواده خود را برای سالها رها میکنند و تنها با حمایت مالی تلاش میکنند نقش خود را جبران کنند، ممکن است ادعا کنند که هدفشان خوشبختی خانواده با حفظ ارزش هایی پربار بوده است اما در عمل، این ارزشها مانند حضور فعال، تعامل عاطفی، وقت گذراندن با همسر و فرزندان و حفظ پیوند خانوادگی نادیده گرفته شده است. چنین ناهماهنگیهایی اغلب به نارضایتی درونی و آسیب به روابط خانوادگی منجر میشود.
- با زندگی کردن بر اساس ارزشهایتان میتوانید مسیر بهزیستی را تقویت کنید
نقش آگاهی از ارزشها در تصمیمگیریهای روزمره
فقط دانستن اینکه میخواهید چه نوع انسانی باشید و چه نوع زندگیای را دنبال کنید، تأثیر چشمگیری بر جسمی و روانی ما دارد. این آگاهی ، جهتگیری ما نسبت به زندگی را شکل میدهد و به تصمیمهایمان معنا میبخشد.
ارزشها و ثبات عاطفی در مواجهه با چالشهای زندگی
داشتن نگاه سالم یعنی آگاهی کافی از افکار و احساسات خود، و توانایی داشتن ارتباطهای مثبت و سازنده با دیگران، به همراه داشتن ارزشها ی پربار کمک میکند حتی در مواجهه با چالشهای اجتنابناپذیر زندگی، ثابتقدم بمانیم. ارزشها سه ستون شخصیتی شناختی، عاطفی و انگیزشی را تقویت میکنند و به ما توان عبور سالم از بحرانها را میدهند.
چه ارزشهایی تحمل سختی و درد را افزایش میدهند؟
تحقیقات فزاینده ای وجود دارند که نشان میدهد که تنها دانستن اینکه چه نوع زندگی میخواهید داشته باشید میتواند بهزیستی شما را افزایش دهد.
یکی از راههایی که ارزشها از طریق آن باعث این بهبود میشوند، تغییر نحوهٔ دیدن و مدیریت سختی است. پژوهشها نشان دادهاند زمانی که افراد پذیرش درد و سختی را به مهمترین ارزشهای شخصی خود (مانند شجاعت یا قدرت درونی) مرتبط میکنند، توانایی بیشتری در تحمل ناراحتی دارند. در یک مطالعه، افرادی که درد را در راستای ارزشهایشان معنا کرده بودند، در مقایسه با دیگران تحمل بالاتری در شرایط دشوار نشان دادند. (میتوانید به تحقیق برانستتر-راست و همکاران، ۲۰۰۹ رجوع کنید).
آیا این پژوهش دربارهٔ شما صدق میکند؟
همهٔ ما در زندگی ناراحتی و دردهایی مانند فشار کاری، نابرابریها، مهاجرت ناخواسته، مشکلات فرزندپروری یا بیماری را تجربه میکنیم. . آنچه تعیین میکند این سختیها ما را فرسوده یا مقاومتر کنند، میزان پیوند ما با ارزشهایمان است. معنا دادن به رنج، تابآوری روانی را افزایش میدهد. درحالیکه بعضی افراد میتوانند این ناراحتی ها را به خوبی مدیریت کنند، اما، برای برخی این احساسات میتواند غیرقابل تحمل و زجرآور شوند و به اضطراب، افسردگی، نفرت یا مشکلات جدیتر منجر شوند.
بیائید ببینیم چه چیزی در این مسیر رشد اهداف فردی ما را پیش میبرد تا قادر باشیم چالش های مسیر زندگی را بهتر مدیریت کنیم؟
احتمال زیاد، بخشی از این توانایی مربوط میشود به اینکه: با چگونه ارزشی میخواهید زندگی کنید یا میخواهید چه کسی ( شخصیت باورمندی) باشید. از اینرو با وجود فشار کاری و نابرابری ها ادامه میدهید، چون ارزشهایی مانند سختکوشی و پشتکار برایتان اهمیت دارد.
شاید با فرزندانتان صبور و دلبسته هستید، چون به روابط خانوادگیِ قوی و مسئولیت پذیری فردی ارزش میدهید.
پس: دانستن ارزشهای شما میتواند در مدیریت احساسات ناخوشایند و درد کمک کند و به شما اجازه دهد که حتی در شرایط سخت نیز بهترین زندگی خود را داشته باشید.
شناسایی ارزشهای فردی؛ گامی عملی برای به زیستی
چگونه ارزشهای شخصی خود را شناسایی کنیم؟
برای شناسایی ارزشها میتوان از خود پرسید:
- چه چیزهایی در زندگی برای من واقعاً مهماند؟
- در چه موقعیتهایی احساس رضایت عمیق یا ناراحتی شدید داشتهام؟
- دوست دارم دیگران مرا با چه ویژگیهایی به یاد بیاورند؟
تمرین ساده برای والدین و خانوادهها
والدین میتوانند ارزشهای خود را بهصورت آگاهانه در رفتارهای روزمره، شیوه تربیت فرزندان و روابط خانوادگی منعکس کنند. این کار نهتنها سلامت روان خودشان، بلکه احساس امنیت و رشد هیجانی فرزندان را نیز تقویت میکند.
جمعبندی
داشتن تصویری روشن از اینکه چه چیزهایی برای ما ارزش های مهمتری هستنند، میتواند:
- به مدیریت بهتر ناراحتیها کمک کند،
- واکنش سالمتری نسبت به استرس ایجاد کند،
- و راهنمای ما در شرایط دشوار باشد تا مسیر زندگی را گم نکنیم.
ارزشها قطبنمای درونی ما هستند؛ هرچه این قطبنما، پربارتر، شفافتر و فعالتر باشد، مسیر زندگی سالمتر، معنادارتر و رضایتبخشتر خواهد بود.
